منابع طبیعی ثروتی است متعلق به همه ملت ها                منابع طبیعی باید به معارف عمومی تبدیل شود (مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای)                                                 این جنگل ها مال همه ملت است باید آن ها را حفاظت کنیم  ( امام خمینی ره )                                                            منابع طبیعی با مردم برای مردم   

بیابانزایی سومین چالش قرن 21

96/03/27 ...
حمید گل آرایی کارشناس بیابان اداره منابع طبیعی و ابخیزداری شهرستان آران و بیدگل
پدیده بیابانزایی در قرن 21  در بین 38 چالش مهم جهانی بعد از دو چالش تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین مهمترین چالش جهانی محسوب می شود بطوریکه یک ششم جمعیت جهان، سه چهارم اراضی خشک جهان و یک سوم خشکی جهان یعنی حدود 38.5 درصد از کل خشکی های کره زمین به مساحت 5 میلیارد هکتار در 110 کشور جهان در معرض زوال و تهدید قرار داده است. در کشور ایران حدود 100 میلیون هکتار یعنی بالغ بر 60 درصد منابع اراضی در معرض تهدید خطر پدیده بیابانزایی است که حدود 43 میلیون هکتار در قلمرو اراضی بیابانی حدود 20 میلیون هکتار تحت تاثیر فرسایش بادی می باشد که بعنوان یکی از مهمترین آثار پدیده بیابانزایی است و 6.4 میلیون هکتار نیز در شرایط بحرانی فرسایش بادی قرار دارد.

با نامیدن ۱۷ ژوئن برابر با ۲۷ خرداد روز جهانی بیابان‌زدایی ، تلاش می‌شود تا علاوه بر آشنا کردن مردم با این مساله و جلب توجه جهانیان به مساله بیابان‌زایی در بسیاری از کشورهای جهان، راهکارهایی برای مهار این پدیده پیدا شود. ۱۹۱ کشور در جهان عضو کنوانسیون بین‌المللی مبارزه با بیابان‌زایی هستند. این کنوانسیون در کنار مهار بیابان‌زایی، به دنبال ریشه‌کن کردن فقر و رسیدن به توسعه پایدار در کشورهای مبتلا است.
نامگذاری یک روز در سال به این پدیده، بهانه‌ای است برای تحکیم و گسترش همکاری‌ها، در مبارزه با پدیده زایش بیابان و تاکید بر این نکته که با همکاری کشورهای عضو، می‌توان راه‌حلی برای این مشکل اساسی یافت. با نهایی شدن کنوانسیون بیابان‌زدایی سازمان ملل متحد در ۱۷ ژوئن سال ۱۹۹۴ ایران جزو نخستین کشورهایی بود که به عضویت این کنوانسیون درآمد.
تعریف بیابانزایی توسط UNEP در سال 1992: بیابانزایی عبارت است از تخریب اراضی در مناطق خشک، نیمه خشک تا خشک نیمه مرطوب تحت اثر تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی .

2-
علل و عوامل بیابانزایی در ایران:
2-1
عوامل محیطی: تغییرات اقلیمی مانند وقوع خشکسالی وجود سازندهای شور و تبخیری و ...               
 2-2
عوامل انسانی:
1-
تخریب منابع آب: بهره برداری بیش از حد منابع آبهای زیرزمینی
2-تخریب منابع طبیعی: الف- عدم تعادل دام و ظرفیت مراتع  ب-تخریب جنگل ها و مراتع  ج-تبدیل و تغییر غیر اصولی کاربری اراضی جنگلی و مرتعی  د-چرای دام در جنگل
3_روش های نامناسب کشاورزی:الف-آیش بلند مدت اراضی حساس به فرسایش  ب-شخم در جهت شیب  ج-شیوه های نامناسب آبیاری  د-استفاده بی رویه از کود شیمیایی
4_رشد جمعیت
5_تخریب در زمین ناشی از برداشت غیر اصولی از معادن سطحی
6_اجرای طرح ها بدون توجه به کانون های بحران فرسایش بادی در طراحی ها
7_عدم تامین سوخت های فسیلی و در نتیجه بوته کنی و قطع درختان
8_تبدیل اراضی زراعی و باغات به مسکونی و ...
3-
آثار و پیامدهای بیابانزدایی:
وقوع طوفان های شن، ریزگرد و هجوم تپه های ماسه ای،
آسیب به مناطق مسکونی شهری و روستایی
صدمه به راه ها، خطوط راه آهن و فرودگاه ها و ...
پیامدهای بیابانی‌شدن
کاهش توان بیولوژیک خاک، غیر قابل کشت شدن اراضی حاصل‌خیز و اثرات گسترده اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی، فقر و تخریب منابع پایه، بخشی از آثار و پیامدهای جهانی پدیده بیابان‌زایی محسوب می‌گردد. از سوی دیگر افزایش حساسیت اراضی به فرسایش، افزایش سیل‌خیزی را به دنبال دارد. هدر رفت منابع پایه، یعنی خاک، آب و پوشش گیاهی با تشدید پدیده‌های فقر، مهاجرت و بیکاری ناپایداری‌های اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و زیستی را به همراه می‌آورد.
آمارها نشان می دهد تعداد مهاجرت ها در سطح جهان طی 15 سال گذشته به شدت افزایش یافته، به طوری که در سال 2015، به رقم 244 میلیون نفر  در رسید. حال آنکه این رقم درسال 2010 و 2000 به ترتیب222 و 173 میلیون نفر بوده است. در پشت این اعداد، رابطه بین مهاجرت و چالش های توسعه ای، به ویژه، پیامدهای تخریب محیط زیست، بی ثباتی های سیاسی، ناامنی غذایی و فقر قرار دارد.
در مناطق روستایی که مردم وابستگی زیادی به اراضی حاصلخیز دارند، تخریب سرزمین عامل اصلی مهاجرت اجباری محسوب می شود.
افزایش تولید و حاصل خیزی اراضی، امنیت غذایی و درامد بهره برداران از جمله کشاورزان را افزایش می دهد که این افزایش به نوبه خود، می تواند از آشوب های بالقوه جلوگیری نموده و یا منازعات موجود بر سر منابع محدود را با کاهش مواجه نماید. مدیریت پایدار اراضی فرصت های زیادی را در جهت درامدزایی در بخش هایی همانند کشاورزی، صنایع غذایی و گردشگری فراهم می نماید.
 شعار سال جاری روز جهانی مقابله با بیابانزایی " سرزمین ما، خانه ما، آینده ما" تاکیدی است بر نقش مهمی که حفظ حاصل خیزی اراضی می تواند در تغییر روند مهاجرت از سرزمین های در حال تخریب به سمت کشورها و سرزمین های دارای ثبات، امن و پایدار ایفا نماید. 
شهرستان آران و بيدگل با وسعت 610 هزار هکتار داراي عوارض مختلف بياباني همچون ماسه زار ، دشت ريگي ، درياچه نمك ، كلوت و ياردانگ مي باشد . وسعت  384 هزار هکتاری اراضی بیابانی و وسعت 112 هزار هکتاری ماسه های روان در اين منطقه، باعث وقوع پديده فرسايش بادي و طوفان‌هاي ماسه اي در سال های قبل از اجرای طرح تثبیت شن در منطقه  می گردید.
بنابر اظهارات معتمدین و سالخوردگان و عموم افرادی که دوران قبل از اجرای طرح بیابانزدایی را به خاطر دارند با کوچکترین وزش باد در منطقه وضعیت را چنان بحرانی می کرد که آسمان روز سیاه می شد و گویی شب فرا رسیده بود با وقوع چنین وضعیتی تمام رفت و آمدها و فعالیت های اقتصادی متوقف می شد و مرد جهت حفظ جان خود مجبور به پناه گرفتن در منازل یا اماکن امن می گردیدند.
پس از آرامش طوفان ساعت ها کارلازم بود تا ذرات شن حمل شده توسط باد را از داخل حیاط منازل و پشت بام ها جمع آوری کنندجابجایی شن ها گاهی به حدی شدید بود که حاصل کشت و کار کشاورزان با وقوع طوفان زیر خروارها شن مدفون می گشت و پس از طوفان وقتی کشاورز به مزرعه خود مراجعت می کرد اثری از کشت و کار خود نمی دید یا خسارت زیادی به مزرعه وارد شده بود. آب قنوات که آب شرب و کشاورزی مردم را تامین می کرد براثر گرفتگی ناشی از هجوم شن های روان قطع می گردید و کلا زندگی برای مردم منطقه با مشکلاتی مواجه     می شد. حرکت شن های روان به صورت مرگ تدریجی زندگی مردم منطقه را در خود می بلعید و ساکنین این منطقه یکی پس از دیگری دست به مهاجرت به شهرهای قم کاشان اصفهان و تهران می زدند. تا اینکه پروژه تثبیت شن و فعالیتهای بیابانزدایی از جمله نهال‌كاري، قلمه‌كاري،  بذركاري و مالچ پاشی جهت جلوگیری از اثرات مخرب بیابانزایی از سال 1349 آغاز و تا به امروز ادامه دارد.  و ماحصل اجرای این فعالیت ها تثبیت نوارریگ بلند به طول 80 کیلومتر و ایجاد 120 هزار هکتار جنگل های دست کاشت تاغ می باشد
اما امروزه در سایه فعالیت های بیابانزایی، باعث رونق فعالیت های اقتصادی ،کشاورزی و زیر بنایی در شهرستان آران وبیدگل شده است به طوری که درحال حاضر وجود 15000 هکتار سطح اراضی زیر کشت محصولات زراعی و باغی، رتبه اول تولید پسته در استان اصفهان ، قطب اول تولید فرش ماشینی در کشور و وجود صنایع ، کاهش مهاجرت و بیکاری همگی گویای اثرات فعالیت های بیابانزدایی می باشند.
باتوجه به اینکه در سال های نه چندان دور در این شهرستان  عملیات تثبیت شن و بیابانزدایی  در حجم وسیعی صورت گرفته است ولی  در حال حاضر وجود 109 هزار هکتار کانون بحران فرسایش بادی که با وزش باد و فرسایش خاک، باعث خسارت به تاسیسات زیربنایی، اراضی کشاورزی، مسکونی و صنابع می شود که بایستی  فعالیت های بیابانزدایی در این مناطق متمرکز گردد .
 
بازدید : 147 27 خرداد 1396 ساعت 01:44 ب.ظ
درحال بارگزاری